De website van de Europe China Foundation (ECF) is een eclectisch visitekaartje. Een bonte stoet internationale celebrity's en bekende Nederlanders komt voorbij. Sterren als acteurs Jackie Chan en Sigourney Weaver, regisseur James Cameron en zanger Michael Bolton staan zij aan zij met het ECF-management. Er zijn fotomomenten met politici als oud-premier van België Guy Verhofstadt, minister van Economische Zaken Maxime Verhagen en met Ivo Opstelten in zijn vorige functie als burgemeester van Rotterdam.

Maar ook bandoneonist Carel Kraayenhof poseert naast de ECF-chairman, leden van het Saoedisch koningshuis kijken in de camera, er zijn stills van een interview met Princess-ondernemer Aad Ouborg en YouTube-achtige filmpjes van gesprekken met de Oranje-prinsen Pieter Christiaan en Bernard Jr. op het race¬circuit van Zandvoort.

Minstens zo belangrijk zijn de kiekjes met invloedrijke Chinezen, zoals de minister van Volksgezondheid, regeringsadviseurs, hoge militairen, topdiplomaten en captains of industry. Dinerend, toostend, handenschuddend, contracten ondertekenend. Al die beelden dienen één doel: ze moeten het omvangrijke en machtige netwerk van ECF bekrachtigen. Daarmee wil de stichting laten zien dat ze het aangewezen vehikel is voor Europese bedrijven en overheden 'for doing business in China'. Om zo een graantje mee te pikken van de exponentieel uitdijende Chinese economie.

Snuffelen

'We hebben inderdaad buitengewoon goede contacten in China,' zegt ECF-oprichter Robert de Vos. 'Bijvoorbeeld met Wei Jianguo, de secretaris-generaal van het China Center for International Economic Exchange. Hij beheert in feite de hele Chinese economie. Wil je zaken doen in China, dan heb je friends in high places nodig.' Op dit moment begeleidt De Vos naar eigen zeggen 'een groot Europees bedrijf' dat voor de Chinese staat stadsontwikkelingsprojecten gaat doen. 'Welk bedrijf kan ik niet zeggen, maar het ziet er heel goed uit.' Het werkt ook de andere kant op, zegt De Vos. Eigenlijk ziet hij ECF eerst en vooral als de vooruitgeschoven post van communistisch China. 'We werken samen met het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken om staatsbedrijven richting buitenland te begeleiden.'

Dat deed De Vos bijvoorbeeld afgelopen oktober. In het Wassenaarse kasteeltje de Wittenburg bracht hij een twintigtal Nederlandse ondernemers bijeen. Hij stelde ze voor aan Tony Watt, fusie- en investeringsspecialist bij de Chinese staatsbank Citic Securities, die op zoek is naar Europese zakenpartner. Ze snuffelden aan elkaar, zonder tot concrete deals te komen. Zakendoen met China vergt geduld en diplomatie, benadrukte De Vos na afloop in Het Financieele Dagblad, het AD en De Telegraaf. Volgens hem dendert Nederland vaak als een olifant door de porseleinkast. 'Geef je bergen geld uit om zaken te doen met China, laat je het op zoiets stuk lopen als visa-aanvragen,' zei hij tegen de pers.

Veel te bot en arrogant

Een half jaar later geeft De Vos voorbeelden van twee gestrande bemiddelingspogingen in Nederland. 'We hebben de Jin Mao Group (vastgoedinvesteerder uit Shanghai, red.) in contact gebracht met de toenmalige Amsterdamse burgemeester Job Cohen. De Chinezen wilden investeren in een hotel. En we hebben in 2007 de AVIC-1-delegatie (een consortium van Chinese vliegtuigbouwers, red.) begeleid in de gesprekken met Maria van der Hoeven, toen de minister van Economische Zaken. Dat ging over de mogelijke overname van Stork Aerospace. Beide zaken zijn door Nederland uiteindelijk geblokkeerd.' Op de vraag voor welke ondernemingen hij wel een succesvolle matchmaker is gebleken, geeft de ECF-president een ontwijkend antwoord. 'We hebben vooral veel introducties in Afrika en Latijns-Amerika gedaan. Europa is een heel lastig gebied voor Chinezen.'

Dat laatste is een boodschap die De Vos graag ventileert in de media: wij Europeanen zijn veel te bot en te arrogant tegen potentiële Chinese zakenpartners. Wie wil meeprofiteren van het lucratieve staatskapitalisme zal zich moeten aanpassen aan de mores van de Aziatische gigant. 'China streeft naar een meer harmonieuze samenleving en het is in ons aller belang dat we de Chinezen daarin steunen. Dat de Chinese overheid de economie stapsgewijs gecontroleerd laat groeien, getuigt alleen maar van grote wijsheid,' tekende het AD op uit zijn mond. Hoe het beter kan, laat ECF zien op de website. Bijvoorbeeld door eens te stoppen met jeremiëren over de schending van mensenrechten in Tibet. 'Wat het grote publiek vergeet, is dat Tibet al sinds de dertiende eeuw onderdeel is van China,' stelt de stichting. 'Laat westerse mogendheden China de ruimte geven om de situatie te behandelen vanuit zijn eigen culturele perspectief en op zijn eigen tempo.'

Invloedrijke contacten

Het is een doelbewuste strategie, gekozen om broodheer China te behagen. Daar zitten immers de vermeende invloedrijke contacten van de ECF. Bij dat laatste durft professor Haico Ebbers, verbonden aan de Breukelense business school Nyenrode, vraagtekens te zetten. 'Ze schermen met ontzettend veel namen. En daar zitten mensen tussen van wie ik onder de indruk ben. Chinezen van naam en faam. Maar ik kan er niet achterkomen of het daadwerkelijk iets voorstelt, of dat ze elkaar toevallig tegen het lijf zijn gelopen toen er een camera aanwezig was.' Ebbers is hoogleraar internationale economie en bij uitstek kenner van de Chinese markt. 'Het is typisch Chinees om al die foto's met prominenten online te zetten, maar het kan ook gebakken lucht zijn.'

Ebbers kent ECF-oprichter De Vos goed. Ze stonden samen aan de wieg van het Europe China Institute, een onderzoeksinstituut van Nyenrode. Maar De Vos begon al snel voor zichzelf met ECF. Ebbers: 'Wij zijn toch vooral academisch georiënteerd. Robert wilde meer de zakelijke kant op.' Sindsdien meldt De Vos zich nog regelmatig bij Nyenrode. 'Dan vraagt hij of we willen meedoen aan hun projecten. Dat zijn vaak grootschalige initiatieven. Maar als ik dan doorvraag wat en wie er betrokken zijn, blijft Robert vaag.' De Vos reageert verrast. 'Vaag? Dat is wel raar, we zijn bezig met een project waar Ebbers bij betrokken is. Wat? Dat wordt later allemaal bekendgemaakt.' Ebbers benadrukt nogmaals 'op geen enkele wijze' zaken te doen met de ECF.

Op de website is de leiding van ECF allerminst vaag. Daar pronkt men met klinkende cv's. Robert de Vos laat zich voorstaan op zijn contacten in de diplomatieke wereld en zijn betrokkenheid bij de China-initiatieven van Nyenrode. Ministens zo interessant is het geponeerde doopceel van ECF's tweede man, vice-president Bas van Gent. Deze beweert grote 'constructieprojecten' te hebben gedaan in de chemische industrie, voor onder meer Shell, Dupont en BASF. Daarnaast zou hij een 'indrukwekkend track record' hebben in de onroerendgoedhandel. Volgens de site is Van Gent onlangs benoemd als 'president' van de Europese tak van het Chinese energiebedrijf Henan Argus Power Technology Company. Ook leidt hij de Chinarabia Business Association, die hij heeft opgericht 'op verzoek van de Saoedi-Arabische ambassade in Beijing'.

Schuldeisers aan de deur

Hoe toetsbaar zijn de beweringen van het ECF-management? Een eerste speurtocht op internet laat zien dat de organisatie tegenwoordig is gevestigd als een limited (een Britse vennootschapsvorm) in Londen. Dat geldt ook voor de Chinarabia Business Association. Van die laatste club is overigens online verder niets te vinden, zelfs geen website. 'In Chinarabia gebeurt niet veel,' geeft De Vos toe. 'Het is erg lastig. De Arabische en Chinese wereld zijn twee zulke verschillende culturen.' En ook de rol van Van Gent bij Henan Argus is verwaarloosbaar. De Vos: 'Die Europese vestiging is er nooit gekomen. We moeten inderdaad de informatie op onze website maar eens aanpassen.'
Verder legt De Vos uit dat de ECF in België geregistreerd staat als foundation. 'We gebruiken het als platform voor de promotie van activiteiten. Als er vervolgens projecten uit voortkomen, worden die in de Engelse limited ondergebracht.' Waarom? 'Omdat men in China is gewend om met limiteds te werken.'

Uit stukken van de Kamer van Koophandel blijkt dat EFC zijn oorsprong kent in Amsterdam. De eerste inschrijving verwijst naar een adres in Amsterdam-Noord. Daar woont de zakenman Nikaj Pennings. Volgens deze medeoprichter waren de perspectieven veelbelovend toen hij in zee ging met Robert de Vos. 'Hij leek contacten te hebben op hoog niveau in China. Dat kon ik ook toetsen. Maar gaandeweg zag ik wat De Vos echt was: een harlekijn. Een keurige heer die de spelregels van de dinertafel kent, maar niets toevoegt, niets gedaan krijgt.'
Pennings haakte af. 'Ik heb het even geprobeerd met ECF, maar na vier maanden heb ik er de brui aan gegeven. Het gebabbel leidde tot niets. Ik krijg nu nog steeds schuldeisers aan de deur die proberen reiskosten te verhalen die de heren van EFC hebben gemaakt.'
De andere pionier waar Pennings mee in zee ging, was ECF's vice-president Van Gent. 'Bas is een zeer onstuimig ondernemer, die vindt dat alles moet kunnen en die al snel genoeg heeft van overheidsbemoeienis. Hij laat zich niet begrenzen door de wet. Crimineel? Nee, hij is meer van het fiscaal vriendelijk onderbrengen van belangen. Verder geeft-ie nooit een straight antwoord.'

Vuil spel

'Onstuimig' lijkt een milde typering voor de tweede man van ECF en is zeker van toepassing op zijn verleden. Van Gent was hoofdrolspeler in een zaak waar Vrij Nederland in het recente verleden verscheidene keren over publiceerde: het lekken van staatsgeheimen naar De Telegraaf. Daarvoor werd de ex-geheim agent Paul Herrie vorig jaar onherroepelijk veroordeeld. In dat onderzoek, dat in 2006 begon, was Bas van Gent ook lange tijd verdachte. Het Openbaar Ministerie meende dat Van Gent de geheime stukken stiekem had weggenomen bij oud-AIVD'er Herrie en naar de krant had doorgespeeld. Het zou een wraakpoging zijn geweest, omdat Van Gent en Herrie eerder een zakelijk geschil hadden.

De politie onderzocht alle mogelijke scenario's en sprak de verdachten en betrokkenen. Wat bleef hangen, was het beeld van een schimmig en vuil spel, waarbij partijen elkaar de zwarte piet toespeelden. Hoe dan ook, Herrie werd gestraft en Bas van Gent ontsprong de dans. Hij werd uiteindelijk door de rechter vrijgesproken.

Ondanks die vrijspraak geeft het onderzoeksdossier een weinig verheffend beeld van de toenmalige 'durfondernemer', die tegenwoordig opgeeft over zijn track record in de chemische industrie en het vastgoed. Tijdens een verhoor in 2006 zegt Van Gent bij zijn moeder in Voorhout te wonen. Daarvoor was hij ingeschreven in Spanje, 'om problemen aan mijn adres in Nederland te voorkomen'. Zijn vastgoedbedrijf is namelijk een paar jaar eerder failliet gegaan, vandaar. 'Ik heb nog geen inkomsten in Nederland.' Hij maakt gebruik van de bankrekening en creditcard van zijn moeder en rijdt in een auto die op haar naam staat.

Hoe raakt iemand die vooral op zoek is naar zakelijke kansen verzeild in een onderzoek naar het lekken van staatsgeheimen? De politie wil het in 2006 graag horen van Van Gent. Die heeft wel een verklaring. 'Ik heb gewoon pech. Ik wil een paar dingen met mijn advocaat bespreken en mogelijk word ik dan bij de rechtbank vrijgelaten. Ik kan u niets zeggen. Ik bescherm niemand. Het gaat verder dan dat. Ik ben daar een beetje benauwd voor. Het ligt hoger dan jullie. Ik kan het lastig uitleggen.'

De rechercheurs zeggen er niets van te snappen. Maar ze zien de toenmalige verdachte wel hard 'ja' knikken bij de woorden 'politie' en 'AIVD'. Van Gent, tegen de opsporingsambtenaren: 'U bent warm. Er zijn meerdere diensten. […] Ik weet niet wat ik mag blootgeven. Het is niet Nederlands. […] Buitenlandse mogendheden hebben geen enkel belang bij deze zaak van schending van staatsgeheimen in Nederland. Ik heb over deze zaak wel contact gehad met een Criminele Inlichtingen Eenheid. […] Ik had daar vaker contact mee. [….]. Jan Willem (een andere betrokkene in de strafzaak, red.) spreekt met Amerikanen. Dat kun je soms later op CNN nalezen.'
Of hij een strafblad heeft, wil de recherche weten. Naast een jeugdzonde is hij in 2001 door de FIOD als verdachte gehoord, geeft Van Gent toe. 'Ik heb later een taakstraf vanuit die zaak gehad.' Vroeger was hij projectontwikkelaar, zegt de verdachte tegen z'n ondervragers. 'Dat was miljoenenhandel.' Een mooi project van hem in Breda is door toedoen van de gemeente stukgelopen, beweert Van Gent. Daarna kwamen de problemen. 'In dat project zitten nog steeds veel schuldeisers. Daar zijn al vechtpartijen door ontstaan. […] Dat is mede de aanleiding, dat ik in Spanje ingeschreven sta.'

Bedrieglijke bankbreuk

Maar dat is het verleden. In 2006, tijdens het verhoor, ziet de wereld er voor Bas van Gent een stuk rooskleuriger uit. 'Nu doe ik iets in de IT. Ik probeer via internet een modus te vinden om hypotheken te verkopen. […] Ik ga binnenkort inkomsten krijgen. Ik heb nu geen geld op de bank staan. Ik heb binnen het faillissement fictief nog vier tot vijf miljoen euro schuld en reëel ongeveer één tot anderhalf miljoen euro. Maar dat maakt niet uit. Ik heb aandelen en die zijn een fortuin waard. Het maakt niet uit of de grootte van de schuld één, twee of vijf is.'

Het blijken met terugwerkende kracht holle woorden. Het faillissement van zijn vastgoedbedrijf begon in 2002 en achtervolgt Van Gent tot op de dag van vandaag. Sterker nog, de curator heeft eind 2010 tegen de failliete ondernemer aangifte gedaan van bedrieglijke bankbreuk. 'Die zaak is inmiddels onder de rechter,' zegt curator Michel Moeijes. 'Tijdens de faillissementsperiode kreeg Van Gent driehonderdduizend euro op een Belgische bankrekening gestort, dat geld is doorgesluisd. We zijn daar achtergekomen na een huiszoeking bij zijn moeder.' Volgens Moeijes kwam Van Gent met de smoes dat het geld van iemand anders was, een Pakistaan die het van hem als schadevergoeding had gekregen voor een mislukte vastgoeddeal. De curator stuitte bij zijn onderzoek verder op vennootschappen waarin stromannen van Van Gent zaten en waarvan de administratie onvindbaar bleek. Het OM bevestigt dat de zaak op dit moment bij de rechter-commissaris ligt.

Kijk, dat is toch wat anders dan een 'indrukwekkende staat van dienst' in het vastgoed. Vrij Nederland benaderde Van Gent per mail en via zijn advocaat, maar kreeg geen reactie op vragen over zijn verleden. We moeten het doen met de uitspraken in het AIVD-onderzoek uit 2006. Het zijn verklaringen die voor een buitenstaander overkomen als wartaal, waarin Van Gent toch vooral heel erg failliet lijkt te zijn en hij schermt met vage contacten bij binnen- en buitenlandse inlichtingen- en opsporingsdiensten.
Desalniettemin krijgt de geplaagde ondernemer zes jaar na de verhoren bij de recherche bijval van z'n zakenpartner. 'Ik ken alle ins en outs uit die zaak rond Paul Herrie en de staatsgeheimen,' zegt Robert de Vos. 'Bas treft daarin totaal geen blaam. Men heeft hem erbij willen trekken.' Waarbij, daar doet de ECF-president heel geheimzinnig over. 'Het is een politiek spel geweest, een poging van de Nederlandse veiligheidsdienst in samenwerking met de Chinese veiligheidsdienst om iemand in diskrediet te brengen,' klinkt het omineus.

Wie die 'iemand' is, daar geeft De Vos na enig aandringen antwoord op. 'Anddy Chen, hij werd in de pers de Holleeder-Chinees genoemd. Dat was zo lachwekkend, echt een praatje pot.' De Vos duidt op publicaties in onder meer Vrij Nederland uit 2007 (zie kader) waarin een bonte verzameling zakenlieden van dubieus allooi de revue passeerde. Het ging om een witwaszaak die tot op de dag van vandaag nog wordt onderzocht door het OM en waarin de genoemde Anddy Chen nog steeds verdachte is.

Daarmee ligt een nieuwe pikanterie op het bordje van ECF. De van witwassen verdachte Chen speelde namelijk een rol bij de opzet van de foundation. Althans, dat beweert mede-oprichter Nikaj Pennings. 'Zeker in het begin. Anddy had hele overtuigende contacten in China. Hij is binnen zijn eigen staatsgrenzen een gerespecteerd man.' Volgens ECF-president De Vos heeft de verdachte Chinees echter nooit iets te maken gehad met zijn organisatie. 'We komen elkaar wel eens tegen in China. Ik heb eerder wel met hem samengewerkt. Dat was geen keus, want hij werd door de Chinese overheid naar voren geschoven.'

Rotte vis

Zo wordt ECF in één adem genoemd met de twee verdachten Chen (witwassen) en Van Gent (bedrieglijke bankbreuk). Vanuit een heel andere hoek worden beide mannen nog verder besmeurd. De veroordeelde ex-AIVD'er Paul Herrie en de gepensioneerde Duitse zakenman Frederik Schwartmann hebben de afgelopen jaren zware beschuldigingen aan het adres van het duo geuit. Herrie en Schwartmann deden naar eigen zeggen rond 2005 zaken met Anddy Chen en Bas van Gent. Ze zouden onder meer samen elektronica van China naar Europa gaan exporteren. Het initiatief verzandde in ruzies waarbij partijen elkaar nadien bij de politie voor rotte vis uitmaakten. In die verklaringen worden Van Gent en Chen neergezet als mannen die zich bezighouden met drugs- en wapenhandel, die leuren met valse schilderijen en volop kennissen hebben in het Nederlandse criminele circuit.

Het zijn zware beschuldigingen, echter zonder keihard bewijs. Wel heeft Van Gent zelf in verhoren toegegeven bekend te zijn met figuren uit de onderwereld. Bijvoorbeeld Rob H., bijgenaamd Haagse Rob, die vroeger chauffeur was voor de bekende crimineel Henk Rommy. 'Rob ken ik via een strafzaak,' vertelde Van Gent eerder aan de recherche. 'Een vermoorde jongen genaamd Rabbie, die is doodgeschoten in de Melodiestraat in Den Haag in april 2003, was bevriend met Rob. Die jongen reed in mijn auto. Die zaak is opgelost door Rob. Rob heeft mij in contact gebracht met Anddy Chen.'

Met die laatste naam zijn we terug in China. ECF-president Robert de Vos verdedigt zijn sidekick Bas van Gent en de mysterieuze Chen met hand en tand. Daarvoor is De Vos wat betreft Chen zelfs te rade gegaan bij een 'betrouwbare persoon'. 'Ik heb dat laten natrekken door Buitenlandse Zaken. Er is mij verklaard dat er geen opsporingsverzoeken liggen voor Anddy Chen.'

De Vos geeft toe dat die 'betrouwbare persoon' Jochum Haakma is, de voormalig consul-generaal in Shanghai. 'Beweert Robert de Vos dat ik zijn bron ben? Dat is niet zo,' zegt Haakma. De oud-consul kan zich de affaire rond Chen nog wel herinneren. 'Ik was indertijd directeur van de Netherlands Foreign Investment Agency dat onder Economische zaken viel. De Chinezen, het consortium van vliegtuigbouwers Avic-1, wilden toen graag minister Van der Hoeven zien. Daarin had die meneer Chen een rol, hij sprak als een van de weinigen een beetje Engels. Hij was lid van een zware delegatie, want de baas van Avic-1 had in China de rang op het niveau van vice-minister. Dus wij schrokken nogal toen die verhalen over Chen naar buitenkwamen. Hij had met de minister aan tafel gezeten daar aan de Bezuidenhoutseweg. We hebben navraag gedaan. Ik herinner me dat we toen alleen te horen kregen dat er een internationaal opsporingsbevel vanuit België voor Chen was geweest, maar dat dat niet meer actueel was.'

Overigens had ECF, in tegenspraak met wat De Vos beweert, niets van doen met het bezoek van Avic-1 aan Nederland, benadrukt Haakma. Er zijn meer ongerijmdheden waar de voormalige topambtenaar op wijst. Op de website van ECF is een foto te vinden waarbij Haakma, als voorzitter van de Stichting Nederlands Centrum voor Handelsbevordering, en de Chinese zakenman Cui Huiping een akkoord ondertekenen over een permanente expo in Shanghai voor het Nederlandse bedrijfsleven. Op de achtergrond kijken minister Maxime Verhagen en zijn Chinese counterpart Jia Qing Lin goedkeurend toe. Cui Huiping wordt in het fotobijschrift op de site betiteld als 'ECF honourable vice-president'. Opnieuw reageert Haakma verwonderd. 'Het verbaast me dat De Vos die foto als een trofee op z'n website plaatst. Met die hele expo hebben hij en zijn ECF niets te maken. Ik ken Cui Huiping goed, ik sprak hem anderhalve week geleden nog. Hij heeft nooit iets gezegd over ECF.' Haakma zegt De Vos wel te kennen uit het verleden. 'Hij heeft me jaren geleden eens gevraagd of ik in de adviesraad van z'n foundation zitting wilde nemen. Daar heb ik nee tegen gezegd. Ik vond het een beetje een vage club.'

Hijgerigheid

Een 'vage club', geleid door 'een harlekijn' en een failliete verdachte van bedrieglijke bankbreuk met een mistig verleden. Hadden Opstelten, Verhofstadt, Jackie Chan en al die andere celebrity's beter moeten weten toen ze gewillig poseerden? Het blijken bij navraag toch vooral momentopnames die niet direct veel van doen hebben met ECF. Vaak zijn de beelden gemaakt bij interviews door een Europese cameraploeg van de Chinese staatszender CCTV, waarbij overigens de ECF-mensen een rol spelen als producers. In de filmpjes mogen mensen als de Utrechtse commissaris van de Koningin Roel Robbertsen, ondernemer Aad Ouborg en de Oranje-prinsen het belang van goede relaties met de Chinezen benadrukken.

Dat doen ze met verve. Maar misschien moeten ze de volgende keer toch wat meer terughoudendheid betrachten, indachtig de waarschuwing van China-expert Jochum Haakma. 'Je moet oppassen met de Chinezen. Er is zo'n hijgerigheid in Nederland en in andere landen om zaken te doen met China, dat men weleens vergeet een due diligence te doen. Waar komt het geld vandaan? Waar worden de garanties gesteld voor een investering? Chinezen zijn niet zo gewend om dure consultancykantoren in te huren. Zo kom je in de handel hier en daar in shady circuits terecht.'